محب آی دی

یک جســــــــــــتجوی نو
محب آی دی

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام، خوش آمدید
مجله مجازی محب آی دی جستجویی نو و تلاشی مجدانه برای تحقق نظری عملی طراحی صنعتی در ظرف تمدن موجود جهانی اسلام است. با محبت اهل بیت علیهم السلام در این راه می کوشیم.
"شما هم می توانید نگارنده محب آی دی" باشید.

پیوندهای مفید برای طراحان صنعتی

محب آی دی

یک جســــــــــــتجوی نو

در جستجوی طراحی صنعتی ایرانی اسلامی

چهارشنبه, ۱۳ فروردين ۱۳۹۳، ۰۹:۰۰ ب.ظ

ترکیب واژگان «طراحی صنعتی»، «ایرانی» و «اسلامی» بی معنی خواهد بود اگر تداعی ذهنی مان از آن چیزی شبیه فیزیک یا شیمی ایرانی اسلامی باشد. چرا که این علوم بیشتر جنبه ی تکنیکی شان مطرح است، اما طراحی صنعتی ماهیتی بینا رشته ای دارد و اتفاقاً در سال های اخیر، جنبه های غیر تکنولوژیک آن نمود بیشتری یافته است. بنابراین اگر حقیر به عنوان نگارنده ی مطالب "مُحب آی دی"، تلاش برای رسیدن به " طراحی صنعتی ایرانی اسلامی" را شعار خویش قرار داده ام، حتماً صحبت از ظرفیت بالقوه ی طراحی صنعتی برای به یدک کشیدن دو صفت ایرانی و اسلامی در میان است.

طراحی صنعتی ایرانی اسلامی چیزی است شبیه "معماری ایرانی اسلامی".[1] به اعتقاد پروفسور کپریلیونه (خداداده، 1382) " معماری فرزندی به نام طراحی صنعتی دارد که می خواهد در عین ارتباطش با رشته های دیگر، استقلال خودش را حفظ کند." مراجعه به تاریخ طراحی صنعتی نیز نشان می دهد که معمار ها نخستین طراحان صنعتی بودند.  شرح واژه ی "معماری ایرانی اسلامی" – اگر چه آشنا به نظر می آید -  همانند "طراحی صنعتی ایرانی اسلامی" نیاز به مطالعه ی تخصصی پیرامون آن دارد. پس گفتن از "معماری ایرانی اسلامی" بماند برای متخصصان این رشته و صاحب نظران محترم آن. فارغ از این مسأله سوال اینجاست که آیا اساساً ترکیب  واژگان "طراحی صنعتی ایرانی اسلامی" ترکیبی معقول و معنا دار است؟ اگر بلی دستیابی به این  ترکیب چه دردی را دوا می کند و چه فایده ای خواهد داشت؟

برای پاسخ به سوال های بالا، ابتدا بایستی مفهوم واژگان «طراحی صنعتی»، «ایرانی» و «اسلامی» به صورت جداگانه و سپس در ارتباط با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرد. لذا در این نوشتار درباره ی «طراحی صنعتی» بحث خواهد شد.

مفهوم و تعریف طراحی صنعتی

طراحی صنعتی با وجود عمر کمتر از دو قرن خود، بارها از حیث مفهوم و تعریف، رنگ عوض کرده است. هر چند به گفته ی آقای دکتر مرتضایی (1389) برای طراحی صنعتی، هیچ تعریف جامعی که همگی آن را پذیرفته باشند، وجود ندارد. اما مطالعه ی این تعریف ها از بدو امر تا کنون، حکایت از توسعه و گسترش مفهومی است که ( این تعریف ها) در دل خود دارند.

این توسعه ی مفهومی را می توان با توجه به اهمیت انواع کاربرد اشیا در تاریخ طراحی صنعتی درک کرد. پس از  انقلاب صنعتی و همزمان با ماشینی شدن، از میان سه کاربرد فنی (عملی)، زیبایی شناختی و نمادین اشیا، ابتدا تنها کاربرد فنی (عملی) مصنوعات ماشینی مطرح بود. (سروری، 1388) اندکی بعد با شکل گیری جنبش های اصلاحی، کاربرد زیبایی شناختی نیز در طراحی صنعتی اهمیت یافت و در دهه های اخیر کاربرد نمادین به دو کاربرد پیشین افزوده شده است.کاربرد نمادین (ارزش نمادین) در دلالت بر ارزش های عاطفی، لذت بخش، معنوی، اجتماعی، فرهنگی و نیاز های آرمانی دارد که بر بستری معنایی (سمانتیکی) بنا شده (مرتضایی، 1389: 59) و این معانی توافق شده ی فرهنگی در ظرف فرهنگ جامعه مفهوم می یابند.

نگاه آقای دکتر اژدری (1381) به تعریف های طراحی صنعتی نیز تقریبا همین سیر را دارد. ایشان تعریف های طراحی صنعتی تا سال 2000 میلادی را در قالب شش رویکرد دسته بندی کرده اند که آخرین آنها رویکرد فرهنگی است. در این رویکرد، طراح صنعتی "طراحی و اجرای راهکارهایی است که راهبردهای کلان فرهنگی را به فرهنگ مادی جامعه تبدیل می کند." یعنی فرهنگ یک جامعه را عینیت می بخشد و آشکار می کند.

تعریف نهایی آقای دکتر مرتضایی نیز شباهت زیادی به دیدگاه آقای دکتر اژدری دارد. در این تعریف آمده است: " طراحی واسطه ای برای تبادل معنا و برقراری ارتباط بر بستر های اجتماعی فرهنگی در شکل محصول، خدمات یا فرآیند است."

از برآیند نظر های آقای دکتر مرتضایی و اژدری[2] در این نوشتار می توان نتیجه گرفت که شاخص ترین ویژگی در تعریف های اخیر طراحی صنعتی توجه به بعد نمادین، معنا و به تبع آن فرهنگ است و این مهم می تواند در تحلیل امکان افزودن صفت های ایرانی و اسلامی به واژه ی طراحی بسیار سودمند باشد. (به یاری خداوند متعال در مطالب بعدی رابطه ی این صفات با طراحی صنعتی بررسی خواهد شد.)

منابع

  • خداداده، یاسمن. (1383). تعامل معماری و طراحی صنعتی. نشریه هنر های زیبا (نسخه دیجیتال) . شماره 17 (بهار). 61-68. دریافت شده از http://jhz.ut.ac.ir/
  • مرتضایی، سید رضا. (1389). بیان هایی پیرامون شناخت تعامل فرهنگ و طراحی محصول.  نشریه هنر های زیبا (نسخه دیجیتال). شماره 43 (پاییز). 57-68 دریافت شده از http://ensani.ir/
  • اژدری، علیرضا. (1381). چگونگی تبیین جایگاه طراحی صنعتی در فرآیند توسعه ی فرهنگی. مطالعات طراحی(مجموعه مقالات طراحی از 1370-1390).  (صص 721-745). تهران: فرهنگسرای میردشتی      
  • سروی، سالومه. (1388). طراحی در گذر زمان. تهران: جهان نو

 



[1] البته این دو تفاوت هایی دارند که باید در مطلبی دیگر بررسی گردد.

[2] در این مطالعه از نظر های آقایان دکتر اژدری و مرتضایی به عنوان نمونه ای از صاحب نظران طراحی صنعتی در ایران نام برده شده است. البته عدم محدودیت در دسترسی به مقالات مرتبط مزید بر علت شده است. مخاطبان محترم می توانند در بخش نظر ها به معرفی نظر های سایر اساتید در این مورد بپردازند و یا منابع جدید را برای مطالعه معرفی نمایند.

نظرات  (۸)

تصورم بر این است که : 
طراحی صنعتی اسلامی چیزی شبیه معماری ایرانی اسلامی نیست .
معماری ایرانی اسلامی ترکیبیست از معماری با نماد ها و نشانه های ایرانی و اسلامی در بهترین حالات ، و به صورت کلی اجرای هنری است در مسائل و پروژه های اسلامی .

پاسخ:
ضمن تشکر از نقد شما عزیز:
اگر معامری ایرانی اسلامی را صرفاً حاوی نماد ها و نشانه هایی خاص بدانیم، حداقل می شود گفت طراحی صنعتی و معماری به هم شباهت هایی دارند. استفاده از نشانه ها و نماد ها در معماری گویای توجه به جنبه های زیبایی شناختی و نمادین در معماری سنتی ما است.
نکته دوم آن است که معماری ایرانی اسلامی به استفاده از نماد ها و نشانه ها بسنده نمی کند. توجه به فضاهای اندرونی بیرونی، فضاهای تجاری، استفاده از عناصر معنایی در فضا مانند آب و نور و رنگ و مثال های فراوان دیگر از این دست، نشانگر توجه به انواع کاربرد ها در معماری و طراحی صنعتی است.خلاقانه بودن و جنبه ی آفریدن هم اگر به این بحث ضمیمه شود، شباهت معماری به طراحی صنعتی بیشتر روشن می شود.
با گشت و گذاری در نماد ها و نشانه ها مانند همان آب نور و .. که جلوه هایی از عناصر معنایی هستند نمیتوان به عمق و ریشه معماری اسلامی پی برد
به نظر اینجانب معماری و طراحی صنعتی اسلامی را  باید در واژگانی دیگر جستجو کرد  .
هر چند برای بیان این واژگان به ناچار از عناصر معنایی استفاده میشود زیرا آنها به عنوان یک ابزار برای القای محتوا مطرح هستند .اما خود محتوا نیستند .
پاسخ:
با تشکر از اهتمام شما در بحث:
همین طور است جلوه هایی معنایی اند. در واقع طراح یا معمار اگر بخواهند مفاهیم عمیق ذهنی را تنزل دهند و از بالاترین مراتب به سطح جمادی برسانند طبیعی است بیان ناقصی خواهد بود.
در مورد این که باید دنبال واژگانی جدید باشیم، منظورتان را متوجه نشدم. لطفا بیشتر توضیح دهید.
منظور از واژگانی جدید به طور عام پیدا کردن زبانی جدید برای بیان محتوای فرهنگ اسلامی در طراحی صنعتی و جلوه آن در محصولات خصوصا محصولاتی که با سبک زندگی در ارتباط اند .
پاسخ:
با تشکر از تبیین منظورتان:
حقیر نیز معتقدم برای بیان محتوای فرهنگ ایرانی اسلامی نیاز به نوآوری، رویکرد های جدید یا اصلاحی در طراحی صنعتی هستیم. البته این الزاما به معنی نفی واژگان موجود نیست. سبک زندگی نیز یکی از زیر شاخه های فرهنگ است که متأسفانه تا کنون مطالعات منسجمی در این زمینه نداشته ام و نمی توانم دقیق صحبت کنم.
با کمی دقت میبینیم معماری اسلامی یک ترکیب است از معماری: یک مفهوم همیشه تنیده با بطن جامعه با اسلام: بعنوان یک دین و فرهنگ زندگی جامعه ای ریشه دار؛ اما طراحی صنعتی اسلامی: یک مفهوم همیشه تنیده با بطن جامعه با اسلام: بعنوان یک دین و ... آیا یک فرهنگ؟ آیا جامعه امروز اسلامی زندگی میکند؟ اسلامی خرید میکن؟ آیا نمادهای شمسه و لچکی را میپسندد؟ طرح ها همان، فرم ها همان، اما علایق و ورودی های ذهن جامعه چند ملیتی. دیگر جامعه حل در فرهنگ دهکده جهانی شده؛ دیگر اذهان نمادهای ایرانی میخواهد نه اسلامی؛ نماد جدید، اسطوره های جدید، نسل نو چه ورودیه فرهنگی ای دارد؟ پس بستر و بازی را به فرهنگهای جسورتر می بازد.
فرهنگ اسلامی در ابزار کاربردی روزمره انسان ها دخیل نمیتواند باشد همانطور که امروزه طراحان نوظهور دنیا با نوآوری های منطقه ای خود دنیا را تکان میدهند نه با نوآوری های دینی و نمادهایش.
دین خوب؛ اما حرمت و وظیفه اش سر جایش باید حفظ شود. پلکان صعود ما بازی با کلمات نیس، عمل با کنکاش در داشته هایمان است.
متشکرم
پاسخ:
با تشکر از صراحت و شفافیت بیان شما عزیز در این بحث:
امیر جان در دل نظر شما موضوعات متعددی وجود دارد که هر کدام بحث و تحقیق جداگانه ای را می طلبد و امیدوارم سیری که مُحب آی دی با همفکری مخاطبان عزیز از جمله شما طی می کند، به پاسخ معقول به سوالات شما که از قضا برخی از آنها در ذهن من نیز موج می زند، منتهی شود. یک نکته ای را هم باید یاد آوری کنم و آن این که مُحب آی دی رسالتش جستجوست و ادعا نمی کند که به طراحی صنعتی ایرانی اسلامی رسیده است، اما در مطالب آینده به مرور امکان صحت یا عدم صحت ترکیب "طراحی صنعتی ایرانی اسلامی" را بررسی خواهد کرد.
بنده سرفصل های صحبت های شما را در سوال های زیر مطرح می کنم و امیدوارم با پیگیری مطالب این وبلاگ ( البته با کمک های فکری شما عزیزان) جواب این سوالات داده شود. این سوالات عبارت اند از:
1- معماری و نماد های بصری (زیبایی شناختی) آن با سنت و تاریخ ما رابطه ی تنگاتنگ دارند. طراحی صنعتی که فاقد این پیشینه است، در این راستا چه حرفی برای گفتن دارد؟ ( البته حقیر به صورت سربسته در پاسخ به نظر های "محمد" در همین قسمت به پاسخ این سوال اشاره کرده ام، اما پاسخ ناقصی است و می طلبد به صورت مجزا به آن پرداخته شود.)
2- جامعه ی امروز ما با اسلام و حتی ارزشای بومی خود فاصله ی زیادی گرفته و فرهنگ ما در فرهنگ جهانی(غرب) حل شده است. آیا اصلاً تقاضایی برای طراحی صنعتی ایرانی اسلامی وجود دارد که به فکر عرضه ی آن باشیم؟
3- آیا فرهنگ ما توان مقابله با فرهنگ دیکته شده از جانب غرب (تهاجم فرهنگی) را دارد؟
4- اساساً ربط اسلام و طراحی صنعتی چگونه است؟ آیا اندیشه ی اسلامی می تواند در ظرف طراحی صنعتی متبلور شود یا خیر؟
5- فرض بر این که اسلام را بپذیریم، آیا دم زدن از آن در وادی طراحی صنعتی یک لاف و حرف بدون عمل نیست؟ و آیا مُحب آی دی به دنبال یک آرمان شهر خیالی و دست نیافتنی ( در حیطه ی کارآیی طراحی صنعتی) است یا این که راهکار عملی برای آن وجود دارد؟
موفق باشید
در پناه حق


سلام

مدتها بود منتظر ظهور چنین لحظه ای بودم که یک نفر از جامعه طراحی صنعتی بیاد و صحبت از فرهنگ ایرانی اسلامی و سبک طراحی ایرانی اسلامی به میان بیاورد

تو بین این هفت هزار نفری که میگن هر روز به سایت طراحی صنعتی ایرانی سر می زنند

مشکل این رشته اینه که بیشتر افراد این رشته اصلا فرهنگ اسلامی رو نمی خواهند و جایگاهی برای آن قائل نیستند و درس و علم رو جدایی ایمان و اسلام می دونند

اصلا تو این رشته غیر از شما آدم انقلابی وجود داره؟

چرا فضای این رشته اینجوریه بارها تصمیم به انصراف گرفتم اما هر بار اتفاقی باعث شده بمونم و تلاش کنم نظر افراد رو تغییر بدم

بارها درگیر بحث شدم با هم رشته ای ها سره کلاس و سایت و غیره
اما ....


پاسخ:
سلام. ممنون از توجه تان
همانطور که اشاره کردید جای خالی طرح چنین رویکردی به جد احساس می شود و راه نرفته ی ما بسیار طولانی است. حقیر معتقد نیستم که بیشتر جامعه ی طراحی صنعتی ما فرهنگ ایرانی اسلامی خودمان را نمی خواهند، ممکن است این پدیده ی نا خوشایند (عدم توجه به ظرفیت های فرهنگ بومی) علت های متعددی داشته باشد. مثلا عدم خودباوری، نا آگاهی از وجود این ظرفیت و ... . البته از موضع سکولارانه عده ای در وادی علم هم نباید غافل بود.
   اگر امثال حقیر را در این حوزه انقلابی می دانید، باید بگویم بله افراد دیگری هم هستند. اما متأسفانه به دلایل مختلف صدایشان به جایی نمی رسد و شاید مهمترین این دلایل عدم اتحاد و تلاش کم است.
موفق باشید
در پناه حق

شما باید این مطالب رو در سایت طراحی صنعتی ایرانی منتشر کرده  و بحث باز کنید

سلام. مطالب موجود در سایت شما را نخوانده ام اما چند نکته بنظرم رسید:
بنظر تلاشهایی که در جهت اسلامی-ایرانی کردن محصولات انجام شده، بعضا سوری و سطحی است؛ تقلید از فرم و تزیینات اماکن مذهبی و ایرانی دارد به یک الگو تبدیل میشود... باید یک پله به عقب تر برگشت؛ به اندیشه حاکم بر آن، فقه و حدیث؛ اندیشه اسلامی انسان را فراتر از این میداند که وقتش را صرف چیزهایی کند که از آن سوال نخواهد شد. طرحی که بیش از همه نام طراح را یدک بکشد...تولیدی که فقط در پی منافع اقتصادی است...تفکر کاربر محور که نزدیک است انسان محور و اومانیستی شود...اینها باید بازنگری شود...چیزی از جنس اخلاق طراحی کمرنگ شده...شاید بیشتر از اینکه به زیبایی شناسی یک طرح آبخوری فکر شود بهتر بود به این حدیث فکر شود که آب خوردن در حالت خمیده عقل را کم میکند...
پاسخ:
سلام. استفاده کردم از نظرات شما. کاملا با شما موافقم. " اخلاق طراحی" واژه ی مناسبی است که به کار برده اید. اگر در سایت و یا وبلاگی در این باره می نویسید، مایلم از دیدگاههای افراد خوش فکری چون شما بیشتر بهره ببرم.
سلام مجدد. نعمتی هستم. شما لطف دارید... موضوع جالبی میشود اگر ازش مقاله استخراج کرده و به کنگره پیشگامان پیشرفت بفرستید؛ طراحی صنعتی ایرانی-اسلامی؛ اینبار به دور از کلیشه ها
پاسخ:
سلام و عرض ادب. اگر شما هم مایل بودید می توانید مطالبی را در این رابطه به صورت میهمان و با نام خویش در  مُحب آی دی منتشر کنید تا بنده و دیگران استفاده کنیم. متشکرم

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی